KATEGORIE Artykuły naszych trenerów O diecie

19 grudnia 2016

Ocena sposobu żywienia zawodników grających w piłke nożną

Żywienie piłkarzy

Na wstępie należy podkreślić, jak niedocenianym czynnikiem warunkującym optymalne przygotowanie piłkarza do walki sportowej jest prawidłowo zbilansowana dieta (Mizera i wsp., 2012).

Przeprowadzone badania wykazały różnice w spożyciu składników odżywczych, mineralnych, witamin oraz błonnika pokarmowego w dietach piłkarzy nożnych w porównaniu z przyjętymi normami Benardota (2012).

Podaż węglowodanów w diecie badanych piłkarzy była zbyt niska (piłkarze Ekstraklasy: 396,17 g/dobę, piłkarze III ligi: 297,98 g/dobę) w świetle najnowszych rekomendacji dla sportowców. Węglowodany są najważniejszym składnikiem pokarmowym dla piłkarzy, więc odpowiednia jego podaż jest niezwykle ważna. Zbyt niską zawartość węglowodanów w diecie zaobserwowano także w badaniach wśród: holenderskich piłkarzach nożnych występujących w holenderskiej ekstraklasie – 365 g/dobę (Bettonviel i wsp., 2016), baskijskich piłkarzach nożnych – 334 g/dobę (Ruiz i wsp., 2005), juniorów Realu Madryt – 316 g/dobę (Garrido i wsp., 2007) oraz polskich zawodników wyczynowo trenujących strzelectwo sportowe – 323 g/dobę (Kopeć i wsp., 2013).

Spożycie białka w diecie piłkarzy III ligowych było zbyt niskie. W przypadku piłkarzy występujących w Ekstraklasie wartości te nieznacznie przekraczały zalecaną normę. Większe spożycie białka w porównaniu do wartości rekomendowanych wykazano wśród: holenderskich, hiszpańskich oraz tureckichpiłkarzy (Bettonviel i wsp., 2016, Ruiz i wsp., 2005 oraz Korkmaz, 2004), wśród kadry narodowej łyżwiarzy szybkich (Kozłowska
i Jurkitewicz, 2009) oraz profesjonalnych judoków (Książek i wsp., 2014). Niższą podaż od rekomendowanej zaobserwowano natomiast w badaniach polskich oraz hiszpańskich juniorów trenujących piłkę nożną (Kasprzak, 2009 oraz Garrido i wsp., 2007), piłkarzy College`u z Japonii (Noda i wsp., 2009) oraz mężczyzn trenujących strzelectwo sportowe (Kopeć i wsp., 2013) oraz fitness (Seidler i wsp., 2010).

W badaniach własnych u piłkarzy III ligi stwierdzono natomiast zbyt duże spożycie tłuszczy. Wyniki piłkarzy Ekstraklasy, w przypadku spożycia tego składnika odżywczego, spełniają rekomendowane wartości. Badania innych autorów wykazały duże zróżnicowanie. Zbyt wysoką podaż tłuszczów zaobserwowano u holenderskich i hiszpańskich piłkarzy (Bettonviel i wsp., 2016 oraz Ruiz i wsp., 2005) oraz u elity hiszpańskich lekkoatletów (Garrido i wsp., 2009). Prawidłowe wartości wykazały diety panczenistów i mężczyzn trenujących fitness (Kozłowska i Jurkitewicz, 2009 oraz Seidler i wsp., 2010), a zbyt niskie mężczyzn trenujących strzelectwo sportowe (Kopeć i wsp., 2013).

Procentowy stosunek składników odżywczych, a więc węglowodanów, tłuszczy
oraz białek w przeprowadzonych badaniach nie odbiega znacząco od przyjętych norm. Jednakże należy zaznaczyć, że piłkarze nożni pozyskują zbyt dużo energii z tłuszczów (piłkarze III ligowi) oraz białek.

W badaniach innych autorów uzyskano podobne wyniki. Ocena sposobu żywienia piłkarzy z Getxo (Kraj Basków, Hiszpania) przedstawia, że pozyskana energia
z węglowodanów wynosi: 44,6% , energia z białek to 17,7%, z tłuszczów: 38% (Ruiz i wsp., 2005). Inne badania przeprowadzone na narodowej drużynie piłkarzy tureckich przygotowujących się do Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej pokazują procentowy stosunek składników energetycznych w następujący sposób: węglowodany 55%, białko 14%, tłuszcz 31% (Korkmaz, 2004). Badania przeprowadzone na profesjonalnych polskich zawodnikach trenujących judo z uwzględnieniem suplementów diety, także mówią nam, o zbyt dużym pochodzeniu energii dla organizmu z tłuszczów (32,3%) oraz białek (20,2%) na rzecz energii z węglowodanów (49,7%) (Książek i wsp., 2014).

Średnia zawartość błonnika pokarmowego w diecie piłkarzy nożnych również jest zróżnicowana. Piłkarze III ligowi nie dostarczają odpowiedniej ilości błonnika (23,75 g/dzień), a piłkarze Ekstraklasowi dostarczają go znacznie ponad normę (32,66 g/dzień).
W badaniu diet piłkarzy klubu Arenas Football Club (Getxo, Kraj Basków, Hiszpania) wynikło, że średnie spożycie błonnika pokarmowego wyniosło zaledwie 16,2 g/dzień (Ruiz
i wsp., 2015). Średnie spożycie błonnika pokarmowego przez profesjonalnych judoków wyniosło 23,4 g/dzień (Książek i wsp., 2014), a wśród wybitnych hiszpańskich lekkoatletów 33,5 g/dzień (Garrido i wsp., 2009).

Bardzo ważne znaczenie w żywieniu osób aktywnych fizycznie ma odpowiednie nawodnienie. Niedobór wody wynoszący więcej niż 1 % masy ciała pogarsza możliwości wysiłkowe organizmu nawet o 10% (następuje: obniżenie: wydolności tlenowej oraz beztlenowej, VO2max. wraz ze skróceniem się całkowitego czasu wysiłku [Michota - Katulska i wsp., 2014 oraz Kowalik i Hubner – Woźniak, 2014]). Jednakże jak pokazują wyniki badań, piłkarze nożni dostatecznie nawadniają swój organizm. Piłkarze występujący na poziomie III ligi średnio przyjmowali 3,9 litra wody dziennie, piłkarze Ekstraklasy 2.8 litra wody dziennie. Zapotrzebowanie na wodę zależy od wielu różnych czynników (temperatura otoczenia, wilgotność powietrza, wiek, czy rodzaj i intensywność aktywności fizycznej), jednak na potrzeby badań należy ocenić, że wartości, które uzyskali piłkarze nożni są zadowalające.

Jak pokazały badania, wartości sodu w diecie piłkarzy, przewyższają zalecaną dzienną normę. Dieta piłkarzy Ekstraklasowych zawiera prawie trzykrotną rekomendowaną dawkę (4326,71 mg/dzień) sodu. Średnie wartości sodu wśród piłkarzy III ligowych wynoszą 2092,5 mg dziennie. Dieta profesjonalnych judoków zawiera średnio aż 4950,62 mg sodu dziennie (Książek i wsp., 2014). Nadmiar tego makroelementu w diecie zaobserwowano również wśród juniorów trenujących piłkę nożną oraz mężczyzn trenujących fitness (Kasprzak, 2009 oraz Seidler i wsp., 2010). Nadmiar tego pierwiastka może prowadzić do nadciśnienia, problemów z wątrobą i nerkami oraz podwyższonego poziomu cholesterolu (Matwiejuk, 2009). Należy jednak podkreślić, że dzienne zalecane wartości sodu są zróżnicowane i zależą głównie od ilości wytwarzanego przez zawodnika potu, w trakcie meczu czy treningu. Wraz
z potem bowiem, ubywa znaczna ilość tego makroelementu.

Wartości potasu w diecie piłkarzy III ligi wyniosły 3548 mg na dzień, co jest wynikiem niewystarczającym biorąc pod uwagę rekomendowaną wartość - 4700 mg na dzień. Piłkarze Ekstraklasy charakteryzują się natomiast wysokim spożyciem potasu
– (5121 mg dziennie). Jak pokazały badania wśród polskich profesjonalnych judoków,
ta grupa sportowców także nie dostarcza swojemu organizmowi wystarczającej dawki omawianego makroelementu (3766 mg/dzień). Niedobór wykazano także wśród piłkarzy College`u (Noda i wsp., 2009) oraz wyczynowych łyżwiarzy szybkich (Kozłowska
i Jurkitewicz, 2009). Stosunkowo niskie wartości tego makroelementu wśród sportowców mogą wynikać z rzadkiej konsumpcji świeżych warzyw i owoców (Książek i wsp., 2014).

Wartości wapnia w diecie piłkarzy nożnych są mniejsze od przyjętej normy. Jednakże należy zauważyć, że piłkarze Ekstraklasy dostarczają swoim organizmom nieznacznie mniejszą dawkę (1282,5 mg/dzień) od rekomendowanej (1400 mg/dzień). Dieta piłkarzy III ligowych charakteryzuje się stosunkowo dużym niedoborem wapnia (873 mg/dzień). Średnie wartości wapnia w diecie piłkarzy reprezentacji narodowej Turcji przygotowującej się do turnieju Mistrzostw Świata wyniosły 1755 mg/dzień (Korkmaz, 2004). Wśród judoków wartości te wynosiły średnio 1396,5 mg. (Książek i wsp., 2014).

Dieta piłkarzy zawiera większe ilości fosforu w porównaniu do norm. Wartości piłkarzy III ligowych wynoszą 1649 mg, a piłkarzy Ekstraklasy 2027 mg na dzień. Analiza produktów spożywanych przez piłkarzy podczas badania, może sugerować, że wysokie wartości fosforu wynikają ze zbyt dużej konsumpcji produktów niezalecanym sportowcom: pieczywa cukierniczego, serów topionych oraz napojów gazowanych, które dostarczają organizmowi dużą ilość tego makroelementu. Wyższe wartości fosforu w dziennych racjach pokarmowych zaobserwowano również wśród elity hiszpańskich lekkoatletów (Garrido
i wsp., 2009) oraz sportowców przebywających na zgrupowaniach w Centralnych Ośrodkach Sportu w Polsce (Szczepańska i Malczewska, 2003).

Średnia zawartość magnezu w diecie piłkarzy jest zróżnicowana. Piłkarze III ligowi dostarczają organizmowi zbyt małą ilość tego makroelementu (376 mg/dzień), a piłkarze Ekstraklasowi dostarczają zbyt dużą (558 mg/dzień). Zbyt mała podaż tego makroelementu wśród piłkarzy III ligowych może wynikać, ze zbyt częstego spożywania produktów wysoko przetworzonych, które posiadają obniżoną zawartość magnezu (Kopeć A. i wsp., 2013). Mężczyźni uprawiający fitness dostarczali swojemu organizmowi średnio 351,6 mg magnezu dziennie (Seidler i wsp., 2010), profesjonalni judocy - 554,7 mg (Książek i wsp., 2014), juniorzy uprawiający piłkę nożną – 394,5 mg (Kasprzak, 2009).

Jak pokazały badania, piłkarze występujący na poziomie Ekstraklasy dostarczają swojemu organizmowi zalecaną dzienną dawkę żelaza (17 mg). Wartości żelaza w diecie piłkarzy III ligowych (13 mg) są zbyt niskie. Biorąc pod uwagę ważne funkcje jakie spełnia ten mikroelement (składnik hemoglobiny w erytrocytach, składnik ferrytyny, enzymów hemowych, cytochromów) – niedobór ten jest bardzo niekorzystny. Badania na tureckich piłkarzach wykazały bardzo dużą podaż tego mikroelementu (średnio 38 miligram dziennie) (Korkmaz, 2004). Wyniki diety (wraz z suplementacją) profesjonalnych judoków wykazały wartość żelaza na poziomie 16,4 mg/dzień (Książek i wsp., 2014). Badania na mężczyznach uprawiających rekreacyjnie fitness wykazały natomiast wynik na poziomie 12,8 mg na dzień (Seidler i wsp., 2010).

Podaż cynku w racjach pokarmowych wśród piłkarzy III ligowych jest zbyt niska (11,61 mg/dzień). Dieta piłkarzy Ekstraklasowych zapewnia pełne pokrycie normy na ten mikroelement (15,23 mg/dzień). Niepełne pokrycie normy zanotowano także wśród mężczyzn uprawiających fitness - 12 mg/dzień (Seidler i wsp., 2010). Prawidłową podaż zanotowano wśród hiszpańskich lekkoatletów - 14,5 mg/dzień, a nadmiar wśród sportowców przebywających na zgrupowaniach treningowych w Centralnych Ośrodkach Sportowych – 23 mg/dzień (Szczepańska i Malczewska 2003).

Całodzienne racje badanych piłkarzy nie zawierały dostatecznej ilości miedzi. Znaczący niedobór występuję szczególnie u piłkarzy III ligowych. Braki tego mikroelementu stwierdzono także wśród profesjonalnych strzelców sportowych – 0,98 mg/dzień
oraz mężczyzn uprawiających fitness – 1,2 mg/dzień (Kopeć i wsp., 2013 oraz Seidler i wsp., 2010). Wartości powyżej zalecanych norm zaobserwowano u polskich panczenistów
oraz sportowców przebywających na zgrupowaniach sportowych (Kozłowska i Jurkitewicz, 2009 oraz Szczepańska i Malczewska, 2003).

Dieta badanych piłkarzy charakteryzuje się niską zawartością manganu (występuje znaczący niedobór). Zapewne jest to spowodowane rzadkim spożyciem produktów pełnoziarnistych, fasoli, groszku oraz świeżych zielonych warzyw (Zając i wsp., 2014).

Wartości witaminy A w diecie piłkarzy nożnych przekraczają rekomendowaną normę. Podaż witaminy A w diecie piłkarzy Ekstraklasy jest na bardzo wysokim poziomie. Wysokie wartości retinolu zaobserwowano także wśród zawodników trenujących judo - 1470 µg (Książek i wsp., 2014), zawodników trenujących wyczynowo strzelectwo sportowe - 959 µg (Kopeć i wsp., 2013) oraz sportowców trenujących karate – 1026 µg (Morawska i wsp., 2013). Niedostateczną wartość witaminy A zaobserwowano u mężczyzn trenujących fitness (Seidler i wsp., 2010) oraz wśród juniorów Realu Madryt – 772 µg (Garrido i wsp., 2007).

Racje pokarmowe piłkarzy Ekstraklasy jak i III ligi nie uwzględniają odpowiedniej zawartości witaminy D. Wartości te są na bardzo niskim poziomie. U piłkarzy:
III ligi – 2,53 µg/dzień, Ekstraklasy – 7,15 µg/dzień. Niskie wartości charakteryzują również mężczyzn trenujących fitness – 3,2 µg/dzień (Seidler i wsp., 2010) oraz hiszpańskich lekkoatletów – 5 µg/dzień (Garrido i wsp., 2009). Według szacunków niedobór witaminy D dotyczy ponad 50% populacji ludzi na świecie (Jarosz i wsp., 2012).

Rekomendowane wartości spożycia witaminy E uzyskali zawodnicy występujący
na co dzień na boiskach Ekstraklasy – 17,42 mg/dzień. Diety badanych piłkarzy z niższej ligi
są zbyt ubogie w witaminę E – 10,05 mg/dzień, co może wynikać z rzadkiej konsumpcji produktów pochodzenia roślinnego. Niedobór tej witaminy jest niekorzystny zwłaszcza dla sportowców. Witamina ta odpowiada między innymi za: prawidłową wydolność mięśni, ochronę przed stresem oksydacyjnym i uszkodzeniem komórek (Jarosz i wsp., 2012). Niedobór tej witaminy zaobserwowano w badaniach profesjonalnych strzelców sportowych (Kopeć i wsp., 2013) i mężczyzn trenujących karate (Morawska i wsp., 2013). Zawodnicy judo - wypełniali w pełni normę na witaminę E (Książek i wsp., 2014).

Wartości pierwszej witaminy z grupy witamin B - witaminy B1 także są zróżnicowane biorąc pod uwagę diety badanych piłkarzy. U piłkarzy III ligowych występuje niedobór tej witaminy (1,32 mg/dobę), u piłkarzy Ekstraklasowych występuje właściwa wartość (2,58 mg/dobę). Wśród zawodników trenujących judo wartości tiaminy mieszczą się w normie zarówno z uwzględnieniem jak i bez uwzględniania przyjmowanych suplementów przez
tę grupę sportowców (Książek i wsp., 2014). Mężczyźni uprawiający fitness w swojej diecie zawierali średnio 1,4 mg witaminy B1 na dobę (Seidler i wsp., 2010), a zawodnicy uprawiający karate 1,46 mg/dobę (Morawska i wsp., 2013).

Średnie spożycie witaminy B2 wśród piłkarzy nożnych jest niewystarczające. Niedobór wśród piłkarzy Ekstraklasy jest niewielki (3,21 mg/dzień), natomiast w diecie piłkarzy III ligi znaczący (1,82 mg/dzień). Średnia zawartość witaminy B2 w dziennej racji pokarmowej wśród juniorów uprawiających piłkę nożną wyniosła zaledwie 1,7 mg/dobę(Kasprzak, 2009). Niedobór w diecie wykazano również wśród mężczyzn trenujących karate jak i fitness (Morawska i wsp., 2013 oraz Seidler i wsp., 2010). Zalecaną normę na spożycie omawianej witaminy spełniały natomiast diety: profesjonalnych polskich zawodników uprawiających judo z uwzględnieniem przyjmowanych przez nich suplementów diety (Książek i wsp., 2014) oraz polskiej kadry panczenistów (Kozłowska i Jurkitewicz, 2009).

Jak pokazały badania na piłkarzach, wartości witaminy B3 w diecie przewyższają rekomendowane normy. Wartości piłkarzy III ligi można uznać za prawidłowe
(20,08 mg/dzień), gdyż w niewielkim stopniu przewyższają zalecane. Racje pokarmowe piłkarzy z Ekstraklasy zawierają wysoką zawartość omawianej witaminy (36,74 mg/dzień). Rekomendowane spożycie niacyny potwierdzono w badaniach diet mężczyzn uprawiających fitness oraz karate. (Seidler i wsp., 2010 oraz Morawska i wsp., 2013). Zdecydowanie większewartości niacyny od zalecanych uzyskano w badaniach diet polskiej kadry narodowej łyżwiarzy szybkich z uwzględnieniem suplementów diety oraz profesjonalnych zawodników judo z uwzględnieniem suplementów diety. (Kozłowska i Jurkitewicz, 2009
oraz Książek i wsp., 2014). W tym miejscu należy podkreślić, że w przypadku dwóch ostatnich grup sportowców stosowanie suplementów z dodatkiem witaminy B3 było nieuzasadnione.

Podaż witaminy B6 w diecie przebadanych piłkarzy, tak jak w przypadku witaminy B3 jest większa od zalecanych norm. Dieta piłkarzy Ekstraklasy jest bogata w pirydoksynę (wartości przewyższają zalecaną normę ponad dwukrotnie). W przypadku witaminy B6 należy podkreślić, że prawidłowe wartości omawianej witaminy są ważne dla sportowców, ponieważ pirydoksyna - istotnie wspomaga metabolizm wysiłkowy w mięśniu szkieletowym
(Zając i wsp., 2014). Prawidłowe wartości zaobserwowano również w diecie mężczyzn uprawiających karate, fitness oraz u juniorów trenujących piłkę nożną (Morawska i wsp., 2013, Seidler i wsp., 2010 oraz Kasprzak, 2009), a nadmierne wśród zawodników wyczynowo trenujących strzelectwo sportowe (Kopeć i wsp., 2013).

W racjach pokarmowych badanych zawodników odnotowano większe wartości witaminy B12 od zalecanych, co oznacza, że piłkarze wypełniają normę na tę witaminę
z nadwyżką. Ponad trzy krotnie większe wartości zaobserwowano w diecie piłkarzy Ekstraklasy (8,14 µg/dzień) oraz wśród elity hiszpańskich lekkoatletów (7,4 µg/dzień) (Garrido i wsp., 2009). Wyższe wartości od rekomendowanych zaobserwowano także wśród wysokiej rangi judoków (Książek i wsp., 2014), mężczyzn uprawiających fitness (Seidler
i wsp., 2010), profesjonalnych strzelców sportowych (Kopeć i wsp., 2013) oraz członków polskiej kadry narodowej łyżwiarzy szybkich (Kozłowska i Jurkitewicz, 2009).

Diety badanych piłkarzy nożnych charakteryzowały się zróżnicowanym poziomem spożycia kwasu foliowego. Wartości piłkarzy Ekstraklasy przekraczają zalecaną normę
- 472,71 µg/dobę, natomiast wśród III ligowców występuje niedobór tej witaminy - 230,51 µg/dobę. Braki kwasu foliowego w diecie mogą wpłynąć znacząco na poziom sportowy sportowców, bowiem kwas foliowy jest niezbędny do syntezy białek, erytrocytów
oraz prawidłowego przebiegu procesów naprawczych w uszkodzonych komórkach (Kozłowska i Jurkitewicz, 2009). Niedobór kwasu foliowego zauważono także wśród badań diet: profesjonalnych zawodników trenujących strzelectwo sportowe, mężczyzn trenujących fitness oraz karate (Kopeć i wsp., 2013, Seidler i wsp., 2010 oraz Morawska i wsp., 2013). Diety profesjonalnych zawodników judo oraz kadry narodowej łyżwiarzy szybkich, uwzględniając suplementacje jaką przyjmują, pokrywają w pełni zapotrzebowanie na kwas foliowy (Książek i wsp., 2014 oraz Kozłowska i Jurkitewicz, 2009).

Badani piłkarze nożni występujący na poziomie Ekstraklasy spożywali rekomendowana ilość witaminy C, natomiast piłkarze występujący na poziomie III ligi dostarczali zbyt małą dawkę kwasu askorbinowego swojemu organizmowi - 54,16 mg/dzień. Brak odpowiedniej podaży omawianej witaminy może przynieść niepożądane skutki. Kwas askorbinowy spełnia przecież wiele ważnych funkcji w naszym organizmie: jest niezbędny w procesach utleniania i redukcji, wytwarzania: kolagenu i erytrocytów, ma wpływ na syntezę ciał odpornościowych, zwalcza wolne rodniki i wiele innych (Celejowa, 2014). Niskie wartości mogą świadczyć o małym spożyciu świeżych warzyw i owoców, które dostarczają znaczną ilość omawianej witaminy oraz o konieczności odpowiedniej suplementacji. Wiele badań potwierdza problem dotyczący prawidłowej podaży witaminy C w diecie sportowców. Problem ten zaobserwowano wśród osób trenujących fitness, strzelectwo sportowe, piłkę nożną, judo oraz karate (Seidler i wsp., 2010, Kopeć i wsp., 2013, Noda i wsp., 2009, Książek i wsp., 2014 oraz Morawska i wsp., 2013). Zalecaną dzienną dawkę kwasu askorbinowego zaobserwowano uhiszpańskich lekkoatletów (Garrido i wsp., 2009). Nadmiar tej witaminy wykazano wśród panczenistów kadry narodowej (Kozłowska i Jurkitewicz, 2009).

 

Wnioski

Uzyskane wyniki badań pozwoliły na sformułowanie następujących wniosków:

1.Zawodnicy trenujący piłkę nożną nie odżywiają się prawidłowo. Większość badanych elementów diety odbiegało od przyjętych norm.

2.Wykazano niedobór: węglowodanów, wapnia, miedzi, manganu, witaminy D, B2 oraz dodatkowo u piłkarzy III ligi: białka, potasu, magnezu, żelaza, cynku, witaminy E, B1, C oraz kwasu foliowego. Nadmiar wykazano w podaży: sodu, fosforu, witamin: A, B3, B6 i B12 oraz dodatkowo u piłkarzy Ekstraklasy: błonnika pokarmowego, potasu, magnezu, witamin: E, C i kwasu foliowego, natomiast u piłkarzy III ligi:tłuszczy.

3.Sposób żywienia zawodników trenujących piłkę nożną na poziomie Ekstraklasy był bardziej prawidłowy niż zawodników III ligi.

4.Z analizy wyników badań wynika, iż jest konieczna edukacja żywieniowa zawodników trenujących piłkę nożną.

5.Po korekcie diety, można również rozważyć konieczność suplementacji poszczególnych składników mineralnych i witamin u zawodników trenujących piłkę nożną.


KATEGORIE ARTYKUŁÓW